Kalpte Delik Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Kalpte delik belirtileri ve tedavisi, deliğin kalbin hangi bölümünde bulunduğuna, büyüklüğüne ve dolaşımı ne kadar etkilediğine göre değişir. Çocuklarda “kalpte delik” ifadesi en sık kalbin üst odacıkları arasındaki atrial septal defekt (ASD) veya alt odacıkları arasındaki ventriküler septal defekt (VSD) için kullanılır. Küçük kalp delikleri hiçbir belirti vermeden yalnızca üfürüm sırasında fark edilebilirken daha geniş defektler bebeklerde hızlı nefes alma, beslenirken yorulma, aşırı terleme ve yeterli kilo alamama gibi belirtilere neden olabilir. Her kalp deliğinin kapatılması gerekmez; takip, kateter yöntemi veya cerrahi tedavi kararı çocuğun kalp yapısı ve deliğin dolaşıma etkisine göre verilir.

Çocuklarda Kalpte Delik Nedir?

Kalbin sağ ve sol tarafını birbirinden ayıran duvarlara septum adı verilir. Bu duvarlarda doğuştan bir açıklık bulunması halk arasında “kalpte delik” olarak ifade edilir.

Kalpteki deliğin etkisi yalnızca çapına bağlı değildir. Deliğin yeri, kalbin hangi odacıkları arasında bulunduğu, üzerinden geçen kan miktarı ve kalp ile akciğer dolaşımını nasıl etkilediği birlikte değerlendirilir.

Bazı çocuklarda küçük defektler yaşamın ilk yıllarında kendiliğinden küçülebilir veya kapanabilir. Bazı çocuklarda ise kalpteki açıklığın uzun süre takip edilmesi ya da uygun zamanda kapatılması gerekebilir.

Çocuklarda En Sık Görülen Kalp Deliği Tipleri Nelerdir?

Kalpte delik denildiğinde en sık ASD ve VSD akla gelir. Atrioventriküler septal defekt gibi daha kompleks septal defektler de bulunabilir.

Atrial Septal Defekt (ASD)

Atrial Septal Defekt (ASD), kalbin sağ ve sol üst odacıkları yani atriumlar arasındaki açıklıktır.

ASD bulunan birçok çocukta özellikle küçük yaşlarda belirgin bir şikâyet görülmeyebilir. Rutin muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması veya farklı bir nedenle yapılan ekokardiyografi sırasında fark edilebilir.

Daha geniş ASD'lerde zaman içerisinde kalbin sağ tarafına ve akciğerlere giden kan miktarı artabilir. Bu nedenle yalnızca “çocukta belirti var mı?” sorusu değil, ekokardiyografide kalbin nasıl etkilendiği de önem taşır.

Ventriküler Septal Defekt (VSD)

Ventriküler Septal Defekt (VSD), kalbin alt odacıkları yani ventriküller arasındaki açıklıktır.

Küçük VSD'ler genellikle çocuğun günlük yaşamını etkilemez ve çoğu zaman kalpte duyulan üfürüm nedeniyle fark edilir. Bazı küçük VSD'ler zaman içerisinde kendiliğinden küçülebilir veya kapanabilir.

Orta ve geniş VSD'lerde ise akciğerlere normalden fazla kan gitmesi kalbin iş yükünü artırabilir. Özellikle bebeklerde hızlı nefes alma, beslenirken yorulma, terleme ve kilo almakta zorlanma gibi belirtiler görülebilir.

Atrioventriküler Septal Defekt (AVSD)

Atrioventriküler septal defekt, kalbin orta bölümünü ve atrioventriküler kapakları ilgilendiren daha kompleks bir doğumsal kalp hastalığıdır.

AVSD'yi yalnızca “daha büyük bir kalp deliği” şeklinde değerlendirmek doğru değildir. Defektin yapısı ve kapaklarla ilişkisi nedeniyle ASD ve VSD'den farklı bir anatomik yapıya sahiptir.

Tedavi yaklaşımı çocuğun anatomik özelliklerine göre çocuk kardiyolojisi ve kalp cerrahisi ekiplerinin değerlendirmesiyle planlanır.

PDA ve Fallot Tetralojisi Kalpte Delik midir?

Patent duktus arteriozus (PDA), kalbin odacıkları arasındaki bir delik değildir. Anne karnında normal olarak bulunan, aort ile pulmoner arter arasındaki damar bağlantısının doğumdan sonra açık kalmasıdır.

Fallot tetralojisi ise tek başına bir kalp deliği değildir. Dört farklı yapısal kalp probleminin birlikte bulunduğu kompleks bir doğumsal kalp hastalığıdır ve bu yapısal özelliklerden biri VSD'dir.

Bu nedenle PDA ve Fallot tetralojisini ASD ve VSD ile aynı “kalp deliği tipleri” listesinde vermek yerine ilgili doğumsal kalp hastalıkları arasında açıklamak daha doğru bir yapı oluşturur.

Kalpte Delik Neden Olur?

Kalpteki septal defektler çoğunlukla kalbin anne karnındaki gelişimi sırasında septumların normal oluşum sürecindeki farklılıklar nedeniyle ortaya çıkar.

Tek bir neden göstermek çoğu zaman mümkün değildir. Genetik özellikler ve gebelik dönemindeki çeşitli faktörler birlikte rol oynayabilir.

Bazı genetik sendromlarda doğumsal kalp hastalıklarının görülme olasılığı artabilir. Bununla birlikte kalp deliği bulunan çocukların önemli bir bölümünde belirgin bir genetik neden bulunmayabilir.

Ailelerin kendilerini suçlaması doğru değildir. Kalpteki yapısal sorunların büyük kısmı gebeliğin erken dönemlerinde kalbin gelişimi sırasında ortaya çıkar.

Bebeklerde Kalpte Delik Belirtileri Nelerdir?

Küçük kalp delikleri hiçbir belirti oluşturmayabilir. Bebek sağlıklı görünebilir ve kalpteki açıklık yalnızca doktor muayenesinde duyulan üfürüm sonucunda fark edilebilir.

Orta veya geniş defektlerde ise özellikle şu belirtiler görülebilir:

1. Hızlı nefes alma
2. Beslenirken çabuk yorulma
3. Emerken sık sık mola verme
4. Beslenme sırasında aşırı terleme
5. Yeterli kilo alamama
6. Beklenen büyümenin gerisinde kalma
7. Sık veya zor nefes alma

Bu belirtilerin bulunması tek başına kalpte delik olduğu anlamına gelmez. Ancak özellikle birden fazla belirti birlikte görülüyorsa değerlendirme gerekebilir.

Büyük Çocuklarda Kalpte Delik Belirtileri Nelerdir?

Bazı ASD'ler ve küçük septal defektler çocukluk döneminde belirgin yakınmaya yol açmayabilir.

Daha büyük çocuklarda dolaşımı etkileyen bazı defektlerde:

1. Çabuk yorulma
2. Fiziksel aktivitede zorlanma
3. Nefes darlığı
4. Egzersiz kapasitesinde azalma
5. Çarpıntı

gibi belirtiler görülebilir.

Ancak bu şikâyetlerin birçok farklı nedeni bulunabilir. Kalp deliği tanısı yalnızca belirtilere bakılarak konulmaz.

Kalpte Delik Morarmaya Neden Olur mu?

Basit ve izole ASD veya VSD'de morarma tipik bir erken bulgu değildir. Bu defektlerde çoğunlukla oksijen düzeyi yüksek kan kalbin sol tarafından sağ tarafına geçer.

Morarma daha çok oksijen düzeyinin azaldığı kompleks doğumsal kalp hastalıklarında görülür. İleri dönemde akciğer damar basıncı ciddi şekilde yükselen bazı tedavisiz büyük şantlarda da dolaşımın yönü değişebilir.

Bu nedenle çocukta morarma varsa yalnızca “kalpte delik vardır” şeklinde düşünmek doğru değildir. Morarmanın nedeni ayrı olarak değerlendirilmelidir.

Kalpte Delik Nasıl Anlaşılır?

Kalpte delik bulunan birçok çocukta ilk ipucu kalpte duyulan üfürümdür.

Doktor stetoskopla kalbi dinlediğinde kanın kalp içerisindeki farklı akımına bağlı ek bir ses duyabilir. Ancak her üfürüm kalpte delik anlamına gelmez. Çocukluk çağında masum üfürümler de oldukça sık görülür.

Kalpte delikten şüphe edildiğinde muayene bulgularına göre EKG ve ekokardiyografi gibi testlerden yararlanılır.

Kalpte Delik EKO ile Belli Olur mu?

Evet. Ekokardiyografi, çocuklarda kalpteki yapısal defektleri değerlendirmede temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

EKO ile:

1. Deliğin hangi bölgede bulunduğu
2. ASD veya VSD'nin tipi
3. Deliğin yaklaşık büyüklüğü
4. Kalp odacıklarının etkilenip etkilenmediği
5. Kalp kapaklarının durumu
6. Kan akımının yönü
7. Akciğer basıncı hakkında elde edilen bulgular

birlikte değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi ağrısızdır ve radyasyon içermez.

Video: Çocuklarda Ekokardiyografi

Kalpteki Delik Kendiliğinden Kapanır mı?

Bazı kalp delikleri zaman içerisinde kendiliğinden küçülebilir veya kapanabilir. Bu durum özellikle deliğin tipi, yeri ve büyüklüğüyle ilişkilidir.

Küçük bazı VSD'lerin kendiliğinden kapanma ihtimali yüksektir. Küçük sekundum tip ASD'lerde de özellikle erken çocukluk döneminde kapanma görülebilir.

Ancak her kalp deliğinin kendiliğinden kapanacağını düşünmek doğru değildir. Takip sürecinde düzenli ekokardiyografi ile deliğin boyutu ve kalbin dolaşımdan nasıl etkilendiği değerlendirilir.

Kalpte Delik Tedavisi Nasıl Yapılır?

Her kalp deliği tedavi gerektirmez.

Küçük, kalbin çalışma düzenini etkilemeyen ve çocuğun gelişimini bozmayan bazı defektlerde düzenli takip yeterli olabilir.

Büyük VSD'lerde kalbin fazla çalışmasına bağlı belirtiler geliştiğinde ilaç tedavisi kullanılabilir. Burada önemli nokta, ilaçların kalpteki deliği kapatmamasıdır. İlaç tedavisi daha çok kalbin iş yükünü ve kalp yetersizliği belirtilerini kontrol etmeye yardımcı olur.

Deliğin kapatılması gerekiyorsa iki temel yöntem değerlendirilir.

Kateterle Ameliyatsız Kapama

Uygun anatomik özelliklere sahip bazı kalp delikleri kateter yöntemiyle kapatılabilir.

Özellikle uygun sekundum ASD'lerde bu yöntem sık kullanılabilir. Bazı VSD'lerde de deliğin konumu ve anatomisi uygun olduğunda kateterle kapatma değerlendirilebilir.

Kasık bölgesindeki damardan ilerletilen kateter aracılığıyla kapatma cihazı kalpteki defekt bölgesine yerleştirilir. Her ASD veya VSD kateter yöntemine uygun değildir.

Cerrahi Tedavi

Kateterle kapamaya uygun olmayan, geniş veya başka yapısal kalp sorunlarıyla birlikte bulunan defektlerde cerrahi tedavi gerekebilir.

Cerrahi sırasında açıklık gerekli durumlarda yama kullanılarak kapatılabilir. Tedavinin hangi yöntemle yapılacağı yalnızca deliğin büyüklüğüne göre değil, kalbin genel anatomisine ve dolaşım üzerindeki etkisine göre belirlenir.

Kalpte Delik Olan Çocukların Takibi Neden Önemlidir?

Kalp deliği küçük olsa ve çocukta herhangi bir şikâyet bulunmasa bile takip planı defektin türüne göre belirlenir.

Kontrollerde çocuğun büyüme ve gelişmesi, şikâyetleri, kalp muayenesi ve ekokardiyografi bulguları birlikte değerlendirilir.

Takibin amacı yalnızca deliğin kapanıp kapanmadığını görmek değildir. Kalp odacıklarının büyüklüğü, kalbin iş yükü, kapakların durumu ve akciğer dolaşımındaki değişiklikler de izlenir.

Prof. Dr. Taner Yavuz'un çocuk kardiyolojisi değerlendirmelerinde tedavi ve takip kararı, çocuğun yaşı ve şikâyetlerinden kalpteki defektin yapısına kadar tüm bulgular birlikte ele alınarak planlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Kalpte delik olan her çocuk ameliyat olur mu?

Hayır. Küçük ve kalbin çalışmasını etkilemeyen bazı ASD ve VSD'ler yalnızca takip edilebilir. Tedavi kararı deliğin tipi, büyüklüğü ve dolaşıma etkisine göre verilir.

2. Kalpte delik kendiliğinden kapanabilir mi?

Bazı küçük VSD ve ASD'ler çocuk büyüdükçe küçülebilir veya kapanabilir. Ancak her defektin kapanma olasılığı aynı değildir ve düzenli takip gerekir.

3. Kalpte delik olan bebek kilo alamaz mı?

Özellikle büyük VSD gibi akciğerlere fazla kan gitmesine yol açan defektlerde bebek beslenirken yorulabilir ve yeterli kilo almakta zorlanabilir. Küçük deliklerde ise çocuk tamamen normal büyüyebilir.

4. Kalpte delik EKO ile anlaşılır mı?

Ekokardiyografi kalpteki deliğin yerini, büyüklüğünü ve kalbin dolaşımını nasıl etkilediğini değerlendirmede kullanılan temel yöntemlerden biridir.

5. Kalpte delik ameliyatsız kapatılabilir mi?

Uygun anatomik özelliklere sahip bazı ASD ve VSD'ler kateter yöntemiyle kapatılabilir. Her kalp deliği bu yönteme uygun olmadığı için karar ekokardiyografi ve çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi sonrasında verilir.