Aşı Rehberi

Çocukluk çağı aşıları, bebekleri ve çocukları ciddi enfeksiyon hastalıklarından korumanın en etkili yollarından biridir. Ailelerin en sık sorduğu sorular ise genellikle aynıdır: “Hangi aşı hangi ayda yapılır?”, “Ulusal aşı takvimindeki aşılar yeterli mi?” ve “Takvim dışında değerlendirilebilecek başka aşılar var mı?” Aşı planını anlamak, hem rutin kontrollerin daha rahat takip edilmesini hem de internette karşılaşılan yanlış bilgilerin daha kolay ayırt edilmesini sağlar.

Çocukluk Çağı Aşı Takvimi Neden Önemlidir?

Aşıların belirli aylarda uygulanmasının nedeni, bebeğin bağışıklık sisteminin gelişimi ve hastalıklarla karşılaşma riski dikkate alınarak en uygun korumanın oluşturulmasıdır.

Bazı aşıların tek dozu yeterli olurken bazıları birkaç doz ve ilerleyen yaşlarda hatırlatma dozları gerektirir. Bu nedenle yalnızca “aşı yapıldı mı?” değil, dozların uygun zamanlarda tamamlanıp tamamlanmadığı da önemlidir.

Çocuğun prematüre doğması, bağışıklık sistemiyle ilgili bir hastalığı bulunması veya doğumsal kalp hastalıkları gibi kronik bir sağlık durumunun olması halinde aşı planında ek değerlendirmeler gerekebilir. Böyle durumlarda çocuk doktorunun önerileri esas alınmalıdır.

Türkiye’de Çocukluk Çağı Aşı Takviminde Hangi Aşılar Var?

Türkiye’de Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi, bulaşıcı hastalıkların yayılımını ve bu hastalıklara bağlı ciddi komplikasyonları azaltmak amacıyla uygulanır. Takvim zaman içinde bilimsel gelişmelere göre güncellenebilir.

Hepatit B Aşısı

Hepatit B’ye karşı ilk koruma doğum döneminde başlar. Hepatit B virüsü karaciğeri etkileyebilir ve kronik enfeksiyona yol açabilir.

2025 yılında yapılan güncellemeyle Hepatit B bileşeni, bebeklik döneminde uygulanan karma aşının içine dahil edilmiştir.

Altı Bileşenli Karma Aşı

Güncel takvimde 2., 4., 6. ve 18. aylarda altı bileşenli karma aşı uygulanır.

Bu aşı tek enjeksiyonla:

• Difteri
• Tetanos
• Boğmaca
• Çocuk felci
• Haemophilus influenzae tip b
• Hepatit B

hastalıklarına karşı koruma sağlar.

Böylece daha önce ayrı uygulanan bazı aşıların tek enjeksiyonda birleştirilmesi mümkün olmuştur.

BCG Aşısı

BCG aşısı tüberküloza karşı uygulanır ve özellikle çocuklarda ağır tüberküloz tablolarına karşı koruma sağlamayı amaçlar.

Türkiye’de bebeklik dönemindeki rutin takvimin bir parçasıdır.

Pnömokok Aşısı

Konjuge pnömokok aşısı; pnömokok bakterisinin neden olabileceği menenjit, zatürre ve kana yayılan ciddi enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.

Bebeklik döneminde birkaç doz halinde uygulanır ve 12. ayda hatırlatma dozu bulunur.

KKK Aşısı

Kızamık, kızamıkçık ve kabakulak hastalıklarına karşı koruyan KKK aşısı çocukluk dönemindeki temel aşılardan biridir.

İlk doz bebeklik döneminde uygulanır ve 48. ayda ikinci dozla bağışıklık güçlendirilir.

Suçiçeği Aşısı

Suçiçeği çoğu çocukta hafif seyretse de bazı çocuklarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Ulusal takvimde 12. ayda ilk doz uygulanır. Eylül 2026 itibarıyla 48. ayda ikinci doz suçiçeği aşısı da rutin takvime eklenmiştir.

Hepatit A Aşısı

Hepatit A virüsü karaciğeri etkileyen bir enfeksiyona neden olur. Çocukluk dönemi takviminde 18. ve 24. aylarda uygulanır.

Ergenlik Dönemi Hatırlatma Dozu

Çocukluk dönemindeki aşılarla oluşan bağışıklığın sürdürülmesi için ilerleyen yaşlarda da hatırlatma dozlarına ihtiyaç duyulur.

13 yaş döneminde difteri ve tetanosa karşı hatırlatma aşısı uygulanır.

Ulusal Takvim Dışında Değerlendirilebilen Aşılar Nelerdir?

Ulusal aşılama programında bulunmayan bir aşının gereksiz veya etkisiz olduğu düşünülmemelidir. Bazı aşılar Türkiye’de rutin çocukluk takviminde yer almasa da yaş, hastalık riski ve çocuğun sağlık durumuna göre doktor tarafından önerilebilir.

Rotavirüs Aşısı

Rotavirüs özellikle bebeklerde şiddetli ishal, kusma ve sıvı kaybına neden olabilir. Bazı çocuklarda hastanede sıvı tedavisi gerekebilir.

Rotavirüs aşısı iğneyle değil ağızdan uygulanır. Kullanılan aşıya göre iki veya üç dozluk şemalar bulunur.

Bu aşının önemli bir özelliği yaş sınırının bulunmasıdır. Bu nedenle aşıya bebekliğin ilk aylarında başlanması gerekir. Dozların zamanı kullanılan ürüne ve bebeğin yaşına göre çocuk doktoru tarafından planlanmalıdır.

Meningokok Aşıları

Meningokok bakterisi menenjit ve kana yayılan ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Meningokokların farklı grupları bulunduğu için kullanılan aşılar da aynı değildir. MenACWY aşıları A, C, W ve Y gruplarını hedeflerken MenB aşıları B grubuna karşı koruma sağlar.

Hangi aşının hangi yaşta uygulanacağı ve kaç doz gerektiği çocuğun yaşına, kullanılan aşıya ve risk durumuna göre değişir.

HPV Aşısı

HPV yalnızca rahim ağzı kanseriyle ilişkili değildir; kadınlarda ve erkeklerde farklı kanserlere ve genital siğillere yol açabilen tipleri vardır.

HPV aşısına 9 yaşından itibaren başlanabilir. Ergenlik döneminde, virüsle karşılaşmadan önce uygulanması daha güçlü koruyucu bağışıklık oluşturulmasına yardımcı olur.

Doz sayısı aşıya başlanan yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre değişebilir.

Grip Aşısı Çocuklara Yapılmalı mı?

Mevsimsel influenza çocuklarda yalnızca birkaç gün süren hafif bir hastalık olmayabilir. Yüksek ateş, yoğun halsizlik ve solunum sistemi komplikasyonlarına neden olabilir.

Grip aşısı 6 aydan büyük çocuklarda uygulanabilir ve virüsün yapısı değiştiği için her yıl yenilenir.

Özellikle küçük çocuklarda ve astım, kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı, diyabet, böbrek hastalığı veya bağışıklık sistemi problemi bulunan çocuklarda gripten korunma daha fazla önem taşır.

Aşılar Otizme Neden Olur mu?

Hayır. Aşıların otizme neden olduğuna ilişkin bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır.

Bu iddianın yaygınlaşmasında 1998 yılında yayımlanan ve daha sonra ciddi bilimsel sorunlar nedeniyle geri çekilen bir çalışma etkili olmuştur. Sonraki yıllarda çok daha geniş çocuk gruplarında yapılan araştırmalar aşılarla otizm arasında nedensel bir ilişki göstermemiştir.

Aşı konusunda karar verirken sosyal medya paylaşımları yerine güncel tıbbi kaynaklardan ve çocuğu takip eden hekimden bilgi almak daha sağlıklıdır.

Aşılardaki Tiyomersal ve Alüminyum Güvenli mi?

Aşıların içerikleri ürüne göre değişebilir. Bazı çok dozlu aşı flakonlarında mikrobiyal bulaşmayı önlemek amacıyla tiyomersal kullanılabilir.

Tiyomersalde bulunan etilcıva vücuttan hızla uzaklaştırılır ve balık gibi besinlerde birikebilen metilcıvadan farklıdır. Güncel bilimsel veriler tiyomersal içeren aşıların otizm veya nörogelişimsel hastalıklara yol açtığını göstermemektedir.

Bazı aşılarda ise bağışıklık yanıtını güçlendirmek amacıyla çok düşük miktarda alüminyum tuzları bulunur. Bu maddeler uzun yıllardır aşılarda kullanılmaktadır ve mevcut güvenlik verileri önerilen dozlarda ciddi sağlık problemi artışı göstermemektedir.

Aşı Sonrasında Neler Normal Kabul Edilebilir?

Aşı sonrasında her çocuk aynı tepkiyi vermez. Bazı çocuklarda hiçbir belirti görülmezken bazılarında kısa süreli yakınmalar ortaya çıkabilir.

Sık görülebilen durumlar:

• Aşı yerinde hafif ağrı
• Kızarıklık veya sınırlı şişlik
• Hafif ateş
• Kısa süreli huzursuzluk
• Uyku düzeninde geçici değişiklik

şeklindedir.

Bu belirtilerin ortaya çıkması aşının etkili olması için gerekli değildir; hiçbir yan etki görülmemesi de aşının işe yaramadığı anlamına gelmez.

Aşıdan Önce Ateş Düşürücü Vermek Gerekir mi?

Aşı öncesinde yalnızca “ateşi çıkmasın” düşüncesiyle rutin olarak ateş düşürücü verilmesi önerilmez.

Aşı sonrasında ateş veya belirgin rahatsızlık gelişirse çocuğun yaşı ve kilosuna uygun ilaç kullanımı konusunda doktor önerisi alınabilir.

İlaç dozu çocuğun kilosuna göre değiştiği için ailelerin gelişigüzel doz kullanmaması önemlidir.

Aşı Yapılan Bölgeye Ne Sürülmeli?

Aşı yapılan bölgeye kolonya, alkol, krem veya farklı maddeler sürmeye gerek yoktur.

Hafif hassasiyet veya şişlik varsa bölge temiz tutulabilir. Belirgin rahatsızlık durumunda kısa süreli serin kompres rahatlatıcı olabilir.

Şiddetli şişlik, yaygın döküntü, nefes alma güçlüğü veya çocuğun genel durumunda belirgin değişiklik gibi beklenmeyen belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Aşı Takvimi Gecikirse Baştan mı Başlanır?

Çoğu durumda hayır. Bir aşının zamanı geçirilmişse daha önce yapılmış dozların baştan tekrarlanması gerekmez.

Eksik aşılar çocuğun yaşına ve daha önce aldığı dozlara göre tamamlanır. Bu nedenle aşı kartının saklanması ve kontrollerde yanında bulundurulması oldukça faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum hafif nezleyken aşı olabilir mi?

Hafif üst solunum yolu enfeksiyonu birçok durumda aşıya engel değildir. Ancak çocuğun genel durumu ve ateşinin olup olmadığı hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Aynı gün birden fazla aşı yapılabilir mi?

Uygun aşılar aynı ziyarette farklı bölgelerden uygulanabilir. Hangi aşıların birlikte yapılabileceği güncel aşı takvimine göre belirlenir.

Aşı kartı kaybolursa ne yapılmalı?

Aile hekimliği kayıtları kontrol edilebilir. Eksik veya belirsiz dozlar çocuğun yaşına ve mevcut kayıtlarına göre yeniden planlanır.

Özel aşıların hepsi her çocuğa yapılmalı mı?

Hayır. Ulusal takvim dışında kalan aşılar çocuğun yaşı, sağlık durumu, yaşam koşulları ve risklerine göre değerlendirilmelidir.

Aşı takvimini nereden takip etmeliyim?

En güncel plan için Sağlık Bakanlığı’nın çocukluk dönemi aşılama takvimi ve çocuğun kayıtlı olduğu aile hekimliği birimi esas alınmalıdır.