Patent Foramen Ovale (PFO) Nedir? Belirtileri ve Takibi

Patent foramen ovale (PFO), anne karnındaki her bebekte bulunan foramen ovale adlı doğal açıklığın doğumdan sonra tamamen kapanmaması durumudur. Foramen ovale, fetüsün dolaşımında önemli bir göreve sahiptir ancak bebek doğup akciğerlerini kullanmaya başladıktan sonra bu bağlantıya ihtiyaç kalmaz. İnsanların yaklaşık dörtte birinde açıklık tamamen kapanmadan kalabilir. PFO bulunan çocukların ve yetişkinlerin büyük bölümünde herhangi bir belirti görülmez ve çoğu PFO özel bir tedavi gerektirmez.

Patent Foramen Ovale Nedir?

Foramen ovale, kalbin sağ ve sol üst odacıkları yani atriyumlar arasında bulunan kapakçık benzeri doğal bir açıklıktır.

Anne karnındaki bebek oksijen ihtiyacını kendi akciğerlerinden karşılamaz. Oksijenden zengin kan plasentadan bebeğe ulaşır ve fetal dolaşımın özel bağlantıları sayesinde akciğerlerin büyük ölçüde bypass edilmesi sağlanır.

Foramen ovale de bu sistemin önemli parçalarından biridir. Kanın sağ atriyumdan sol atriyuma geçmesini sağlar.

Doğumla birlikte bebek nefes almaya başladığında akciğer dolaşımı devreye girer. Sol atriyumdaki basıncın artmasıyla foramen ovalenin kapakçığı kapanmaya başlar. Zaman içerisinde dokular birbirine kaynaşabilir.

Bu kapanma tam olarak gerçekleşmezse açıklık patent, yani açık kalır ve buna patent foramen ovale adı verilir.

PFO ile ASD Aynı Şey midir?

Hayır. PFO ve atriyal septal defekt kalbin sağ ve sol atriyumu arasında bağlantı oluşturabilse de aynı yapısal durum değildir.

PFO’da atriyumları ayıran dokular esas olarak oluşmuştur. Ancak fetal dönemde bulunan kapakçık benzeri açıklık tamamen kaynaşmamıştır. Bu nedenle belirli basınç değişikliklerinde iki atriyum arasında geçiş oluşabilir.

Atriyal septal defekt (ASD) ise atriyumları ayıran septal dokunun gelişimindeki gerçek bir açıklıktır. ASD’nin boyutu ve oluşturduğu kan geçişi kalbin sağ tarafında hacim yüküne yol açabilir ve bazı hastalarda kapatma tedavisi gerekebilir.

İzole PFO ise çoğunlukla kalbin çalışmasını bozmaz. Bu ayrım, ailelerin “kalpte delik” ifadesini duyduğunda gereksiz kaygı yaşamaması açısından önemlidir.

PFO Ne Kadar Sık Görülür?

Patent foramen ovale oldukça yaygın bir bulgudur. Genel toplumda yaklaşık her dört kişiden birinde PFO bulunabileceği kabul edilir.

PFO bulunan kişilerin önemli bir bölümü yaşam boyunca bunun farkına varmaz. Çünkü PFO çoğunlukla belirti oluşturmaz ve kalbin normal çalışma düzenini etkilemez.

Çocuklarda başka bir nedenle yapılan ekokardiyografi sırasında tesadüfen görülmesi de oldukça sık karşılaşılan bir durumdur.

Bu nedenle yalnızca EKO raporunda “PFO izlendi” ifadesinin bulunması, çocuğun önemli bir kalp hastalığı olduğu anlamına gelmez.

PFO Çocuklarda Belirti Verir mi?

İzole patent foramen ovale çoğu çocukta herhangi bir belirti oluşturmaz.

PFO genellikle:

1. Göğüs ağrısına
2. Çarpıntıya
3. Beslenme güçlüğüne
4. Büyüme geriliğine
5. Efor kapasitesinde azalmaya
6. Kalp yetmezliğine

neden olmaz.

Ayrıca tipik olarak kalpte üfürüm oluşturması da beklenmez. Çocuğun muayenesinde üfürüm duyulması ve EKO’da PFO görülmesi halinde, üfürümün başka bir nedeni olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

PFO ile birlikte başka bir doğumsal kalp problemi bulunuyorsa klinik tablo farklı olabilir. Böyle durumlarda değerlendirme yalnızca PFO üzerinden yapılmaz.

PFO Tanısı Nasıl Konur?

PFO çoğunlukla ekokardiyografi sırasında görülür.

Çocuklarda göğüs yapısının görüntülemeye uygun olması nedeniyle transtorasik ekokardiyografi çoğu zaman kalp yapılarının ayrıntılı biçimde değerlendirilmesine olanak sağlar.

EKO sırasında atriyumlar arasındaki bölge, foramen ovalenin yapısı ve olası kan geçişi incelenebilir.

Gerekli görülen özel durumlarda kontrastlı ekokardiyografi veya halk arasında “mikro kabarcık testi” olarak bilinen çalışma kullanılabilir.

Çocuklarda kalp yapılarının EKO ile nasıl değerlendirildiği hakkında daha ayrıntılı bilgi çocuk ekokardiyografi (EKO) sayfasında yer almaktadır.

Mikro Kabarcık Testi Nedir?

Mikro kabarcık çalışması, kalbin sağ ve sol tarafı arasında geçiş olup olmadığını değerlendirmek amacıyla kullanılan özel bir ekokardiyografi yöntemidir.

Damar yolundan verilen ajite salin içerisindeki küçük kabarcıklar önce kalbin sağ tarafında görülür. Normal koşullarda bu kabarcıkların akciğer dolaşımından geçerek doğrudan kalbin sol tarafına ulaşması beklenmez.

Belirli manevralar sırasında kabarcıkların sağ atriyumdan sol atriyuma geçtiğinin görülmesi, sağdan sola şant bulunduğunu gösterebilir.

Ancak her PFO için mikro kabarcık testi yapılması gerekmez. Test ihtiyacı çocuğun veya hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

PFO Kendiliğinden Kapanır mı?

Foramen ovale doğum sonrasında kapanma sürecine girer. Bebeklerin büyük bölümünde kapakçık dokuları ilk aylarda birbirine yapışarak kalıcı kapanma oluşturur.

Bazı kişilerde ise bu kaynaşma tamamlanmaz ve PFO erişkin yaşlara kadar açık kalabilir.

PFO’nun açık kalması tek başına bir hastalık geliştiği anlamına gelmez. Özellikle sağlıklı bir çocukta tesadüfen saptanan izole PFO çoğu zaman kalbin işlevini etkilemez.

Bu nedenle PFO’nun yalnızca açık olması, otomatik olarak kapatma işlemi yapılmasını gerektirmez.

PFO Çocuklarda Tedavi Gerektirir mi?

Sağlıklı bir çocukta başka bir kalp hastalığı olmadan tesadüfen saptanan PFO için çoğu durumda özel bir tedavi gerekmez.

İlaç başlanması veya PFO’nun cihazla kapatılması rutin bir yaklaşım değildir.

İzole ve belirti oluşturmayan PFO bulunan çocuklarda günlük yaşamın veya fiziksel aktivitenin rutin olarak kısıtlanması da genellikle gerekmez.

Bununla birlikte her PFO aynı klinik koşulda değerlendirilmez. Başka bir doğumsal kalp hastalığının bulunması veya sağdan sola belirgin kan geçişine yol açan özel durumların varlığı değerlendirmeyi değiştirebilir.

Takip gerekip gerekmediğine çocuğun genel kardiyolojik bulguları göz önünde bulundurularak karar verilir.

PFO ile İnme Arasında İlişki Var mı?

PFO ile inme arasındaki ilişki özellikle erişkin hastalarda araştırılmıştır.

Bazı kişilerde toplardamar sisteminde oluşan bir pıhtı, sağdan sola geçiş bulunduğunda PFO üzerinden arteriyel dolaşıma ulaşabilir. Bu mekanizmaya paradoksal emboli adı verilir.

Ancak PFO toplumda son derece sık görüldüğü için inme geçiren bir kişide PFO bulunması, inmenin mutlaka PFO nedeniyle geliştiğini göstermez.

Özellikle çocuklarda erişkin çalışmalarındaki verileri doğrudan kullanmak doğru değildir. Çocukluk çağındaki inmenin farklı nedenleri bulunur ve PFO’nun rolü ancak ayrıntılı değerlendirme sonrasında ele alınabilir.

Bu nedenle sağlıklı çocuklarda yalnızca gelecekte inme gelişmesini önlemek amacıyla rutin PFO kapatma yaklaşımı uygulanmaz.

PFO ile Migren Arasında Bağlantı Var mı?

Bazı araştırmalarda özellikle auralı migren yaşayan kişilerde PFO’nun daha sık görüldüğü bildirilmiştir.

Ancak birlikte görülmeleri, migrenin doğrudan PFO nedeniyle ortaya çıktığını kanıtlamaz.

Çocukluk çağında da bu ilişkiyi kesin biçimde ortaya koyan güçlü veriler bulunmamaktadır. Bu nedenle yalnızca migren şikâyeti nedeniyle PFO’nun kapatılması çocuklarda rutin bir tedavi yaklaşımı değildir.

Migreni bulunan çocuklarda öncelikle baş ağrısının özellikleri ve olası nörolojik nedenler değerlendirilir.

PFO ve Dalış Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Tüplü dalış sırasında vücutta çözünmüş gazların basınç değişikliğiyle kabarcık oluşturması dekompresyon hastalığına yol açabilir.

PFO bulunan kişilerde bazı koşullarda bu gaz kabarcıklarının sağ kalpten sol kalbe geçerek arteriyel dolaşıma ulaşması mümkün olabilir.

Bu durum özellikle profesyonel veya yoğun dalış yapan kişiler açısından önem kazanabilir.

Ancak PFO saptanan herkese yalnızca bu nedenle kapatma işlemi uygulanmaz. Dalış öyküsü ve daha önce dekompresyon hastalığı yaşanıp yaşanmadığı birlikte değerlendirilir.

PFO Ne Zaman Daha Ayrıntılı Değerlendirilir?

Çocuklarda tesadüfen saptanan izole PFO çoğunlukla önemli bir klinik probleme yol açmaz.

Buna karşılık PFO ile birlikte başka bir doğumsal kalp hastalığının bulunması, açıklanamayan oksijen düşüklüğü veya embolik olay düşündüren sıra dışı bir klinik durum varsa daha ayrıntılı inceleme gerekebilir.

Prof. Dr. Taner Yavuz’un çocuk kardiyolojisi değerlendirmelerinde PFO tek başına bir EKO bulgusu olarak değil; çocuğun kalp anatomisi, kan akımı ve klinik özellikleriyle birlikte ele alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. PFO kalpte delik midir?

PFO halk arasında “kalpte delik” olarak ifade edilse de ASD gibi eksik kalp dokusuna bağlı gerçek bir septal defekt değildir. Doğum öncesinde normal olarak bulunan kapakçık benzeri açıklığın tamamen kaynaşmaması durumudur.

2. PFO tehlikeli midir?

İzole PFO çoğu çocuk ve yetişkinde herhangi bir probleme neden olmaz. Özel klinik durumlarda ise sağdan sola kan geçişi açısından değerlendirme gerekebilir.

3. PFO çocuklarda üfürüm yapar mı?

İzole PFO genellikle üfürüm oluşturmaz. Üfürüm duyulan bir çocukta PFO dışında başka nedenlerin bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

4. PFO kendiliğinden kapanır mı?

Foramen ovale çoğu bebekte doğumdan sonraki aylarda kalıcı olarak kapanır. Bazı kişilerde ise tamamen kaynaşmaz ve PFO olarak açık kalır.

5. Çocuklarda PFO kapatılır mı?

Sağlıklı ve belirtisiz çocuklarda tesadüfen bulunan izole PFO için rutin kapatma işlemi gerekmez. Kapatma ancak çok özel klinik durumlarda bireysel değerlendirme sonrasında gündeme gelir.