Çocuk Kardiyolojisi Nedir? Hangi Hastalıklara Bakar?

Çocuk kardiyolojisi nedir? Hangi hastalıklara bakar? Çocuk kardiyolojisi; bebeklikten ergenlik dönemine kadar çocukların kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili hastalıklarının değerlendirilmesi, tanısı ve takibiyle ilgilenen tıp alanıdır. Doğuştan gelen kalp hastalıklarının yanı sıra ritim bozuklukları, kalpte üfürüm, hipertansiyon, Kawasaki hastalığı ve sonradan gelişen bazı kalp sorunları çocuk kardiyolojisinin çalışma alanına girer. Çarpıntı, bayılma, göğüs ağrısı, morarma veya kalpte üfürüm gibi bulgular da çocuk kardiyolojisi değerlendirmesine ihtiyaç doğurabilir.

Çocuk Kardiyolojisi Nedir?

Çocuk kardiyolojisi, çocukların kalp yapısını, kalbin çalışma düzenini ve dolaşım sistemini değerlendiren pediatrik bir yan dal uzmanlığıdır. Çocukların kalp hızı, kan basıncı ve kalp hastalıklarının görülme biçimi yetişkinlerden farklılık gösterebildiği için değerlendirme de yaşa özgü yapılır.

Bu alan yalnızca doğuştan ciddi kalp hastalıkları bulunan çocuklarla ilgilenmez. Kalpte duyulan bir üfürümün değerlendirilmesi, çocuğun zaman zaman çarpıntı hissetmesi, tekrarlayan bayılmalar veya spor sırasında ortaya çıkan bazı yakınmalar da çocuk kardiyolojisinin ilgilendiği konular arasındadır.

Çocuk kardiyolojisi değerlendirmesinde çocuğun yaşı, şikâyetleri, fizik muayene bulguları, aile öyküsü ve gerekiyorsa kardiyolojik testler birlikte ele alınır.

Çocuk Kardiyolojisi Hangi Hastalıklara Bakar?

Çocuk kardiyolojisinin çalışma alanı oldukça geniştir. Kalbin yapısal hastalıklarından elektriksel ritim sorunlarına, doğuştan gelen kalp kusurlarından sonradan gelişen hastalıklara kadar birçok durum bu uzmanlık alanında değerlendirilir.

Doğumsal Kalp Hastalıkları

Doğumsal kalp hastalıkları, bebeğin kalp veya büyük damar yapısındaki farklılıklarla dünyaya gelmesini ifade eder. Bazı kalp hastalıkları gebelik sırasında fark edilebilirken bazıları doğumdan sonra veya çocukluk döneminde belirti verebilir.

Çocuklarda görülebilen doğumsal kalp hastalıklarından bazıları şunlardır:

1. ASD (atriyal septal defekt)
2. VSD (ventriküler septal defekt)
3. PDA (patent duktus arteriozus)
4. Fallot tetralojisi
5. Aort darlığı
6. Pulmoner darlık
7. Aort koarktasyonu
8. Büyük arter transpozisyonu
9. Atrioventriküler septal defekt
10. Hipoplastik sol kalp sendromu
11. Kalp kapaklarına ait doğumsal sorunlar

ASD ve VSD gibi hastalıklarda halk arasında “kalpte delik” ifadesi kullanılabilir. Ancak kalpteki açıklığın yeri, büyüklüğü ve kalbin çalışması üzerindeki etkisi her çocukta aynı değildir.

Çocuklarda Kalpte Üfürüm

Kalpte üfürüm, kalbin dinlenmesi sırasında normal kalp seslerine ek olarak farklı bir ses duyulmasıdır. Üfürüm tek başına bir hastalık adı değildir. Kalp içerisinde hareket eden kanın oluşturduğu sesin stetoskopla duyulmasını ifade eder.

Çocuklarda duyulan üfürümlerin bir bölümü kalpte yapısal hastalık bulunmadan ortaya çıkan masum üfürümlerdir. Bununla birlikte bazı üfürümler doğumsal kalp hastalıkları veya kalp kapaklarıyla ilişkili durumlarla birlikte görülebilir.

Bu nedenle çocukta üfürüm duyulduğunda yalnızca sesin varlığına bakarak kalp hastalığı hakkında kesin bir yorum yapılamaz. Çocuğun muayene bulguları ve gerektiğinde ekokardiyografi gibi incelemeler birlikte değerlendirilir.

Çocuklarda Ritim Bozuklukları

Kalbin elektriksel çalışma düzenindeki farklılıklar aritmi veya ritim bozukluğu olarak adlandırılır. Çocuklarda kalbin normal atım hızı yaşa göre değiştiği için yetişkinler için kullanılan değerlerle çocukların kalp ritmini değerlendirmek doğru değildir.

Çocuklarda görülebilen ritim bozuklukları arasında:

1. Taşikardi
2. Bradikardi
3. Supraventriküler taşikardi
4. Prematür atriyal kasılmalar
5. Prematür ventriküler kasılmalar
6. Kalp blokları
7. Uzun QT sendromu
8. Wolff-Parkinson-White (WPW) sendromu

yer alabilir.

Ritim bozuklukları bazen hiçbir belirti vermeden rutin bir muayene veya EKG sırasında fark edilir. Bazı çocuklarda ise çarpıntı, baş dönmesi, halsizlik, göğüste rahatsızlık hissi veya bayılma görülebilir.

Çocuklarda Çarpıntı Neden Olur?

Çarpıntı, çocuğun kalp atışlarını normalden daha hızlı, kuvvetli veya düzensiz hissetmesi olarak tarif edilebilir. Her çarpıntı ritim bozukluğu anlamına gelmez.

Egzersiz, heyecan, korku, ateş veya çeşitli fizyolojik durumlar kalp hızını geçici olarak artırabilir. Bunun yanında bazı ritim bozuklukları da çarpıntıya yol açabilir.

Özellikle tekrarlayan, aniden başlayan, uzun süren veya bayılma, baş dönmesi ve göğüs rahatsızlığı gibi ek şikâyetlerle birlikte görülen çarpıntılarda kardiyolojik değerlendirme gerekebilir.

Çocuklarda Bayılma Çocuk Kardiyolojisiyle İlgili midir?

Çocuklarda bayılma yani senkop farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Her bayılmanın nedeni kalp hastalığı değildir. Çocuklarda sık karşılaşılan bazı bayılmalar dolaşım sisteminin geçici tepkileriyle ilişkili olabilir.

Bununla birlikte özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkan bayılma, çarpıntıyla birlikte gelişen bayılma veya ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm öyküsünün bulunması gibi durumlarda kalple ilişkili nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuk kardiyolojisi uzmanı öykü ve muayene bulgularına göre EKG, ekokardiyografi, ritim Holter veya efor testi gibi incelemelerden yararlanabilir.

Çocuklarda Göğüs Ağrısı Kalp Hastalığı Belirtisi midir?

Çocuklarda göğüs ağrısının birçok farklı nedeni bulunabilir ve her göğüs ağrısı kalp hastalığı anlamına gelmez. Kas-iskelet sistemi, solunum sistemi veya başka nedenler de çocuklarda göğüs bölgesinde ağrıya yol açabilir.

Ancak ağrının özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkması, bayılma veya çarpıntıyla birlikte görülmesi ya da çocuğun bilinen bir kalp hastalığının bulunması durumunda değerlendirme farklılaşabilir.

Çocuk kardiyolojisi muayenesinin amacı yalnızca kalp hastalığı bulmak değil, şikâyetin kalple ilişkili olup olmadığını ayırt etmektir.

Çocuklarda Hipertansiyon

Yüksek tansiyon yalnızca yetişkinlerde görülen bir durum değildir. Çocuklarda ve ergenlerde de hipertansiyon gelişebilir.

Çocuklarda tansiyon değerlendirmesi yetişkinlerden farklıdır. Kan basıncı; çocuğun yaşı, boyu ve diğer bireysel özellikleriyle birlikte yorumlanır. Tek bir yüksek tansiyon ölçümü her zaman hipertansiyon tanısı anlamına gelmez.

Tekrarlayan yüksek ölçümlerde çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi ve gerekli durumlarda ek incelemeler planlanabilir.

Kawasaki Hastalığı ve Çocuk Kalbi

Kawasaki hastalığı, özellikle küçük çocuklarda görülen ve damarları etkileyebilen inflamatuvar bir hastalıktır. Kalbi besleyen koroner damarlar da hastalıktan etkilenebileceği için çocuk kardiyolojisi takibi gerekebilir.

Uzun süren ateşle birlikte gözlerde kızarıklık, ağız ve dudaklarda değişiklikler, döküntü veya el ve ayaklarda değişiklikler gibi farklı bulgular ortaya çıkabilir. Ancak bu belirtiler tek başına Kawasaki hastalığı tanısı koydurmaz.

Hastalığın kalple ilişkili etkilerinin değerlendirilmesinde ekokardiyografi kullanılabilir.

Edinsel Kalp Hastalıkları Nelerdir?

Çocuklarda kalp hastalıklarının tümü doğuştan gelmez. Doğumdan sonra gelişen kalp hastalıkları edinsel kalp hastalıkları olarak tanımlanır.

Çocukluk döneminde görülebilen edinsel kardiyolojik sorunlar arasında Kawasaki hastalığı, akut romatizmal ateşle ilişkili kalp tutulumu, bazı kardiyomiyopatiler ve kalbi etkileyen farklı inflamatuvar durumlar yer alabilir.

Bu hastalıkların bulguları ve takip gereksinimleri birbirinden farklı olduğu için değerlendirme hastalığa göre planlanır.

Çocuk Kardiyolojisinde Hangi Testler Yapılır?

Çocuk kardiyolojisinde kullanılacak testler çocuğun şikâyetine ve muayene bulgularına göre belirlenir. Her çocuk için bütün kardiyolojik testlerin yapılması gerekmez.

EKG

Elektrokardiyografi veya EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Kalp ritmi ve bazı elektriksel iletim sorunları hakkında bilgi sağlar.

Ekokardiyografi

Ekokardiyografi, ses dalgaları yardımıyla kalbin yapısını ve çalışmasını görüntüleyen bir yöntemdir. Kalp boşlukları, kapaklar, kalp kası ve bazı büyük damar yapıları değerlendirilebilir.

Holter EKG

Holter EKG, kalp ritminin daha uzun süre boyunca kaydedilmesini sağlar. Özellikle aralıklı gelişen çarpıntı veya ritim bozukluklarının araştırılmasında kullanılabilir.

Efor Testi

Efor testi sırasında kalbin egzersize verdiği yanıt değerlendirilir. Çocuğun yaşına ve klinik durumuna uygun hastalarda uygulanabilir.

Tansiyon Holter

Tansiyon Holter, kan basıncının gün boyunca farklı zamanlarda otomatik olarak ölçülmesine yardımcı olur. Tekrarlayan yüksek tansiyon ölçümlerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Hangi Belirtilerde Çocuk Kardiyolojisi Değerlendirmesi Gerekebilir?

Çocuklarda bazı şikâyetler farklı nedenlerle gelişebileceği için tek bir belirti üzerinden kalp hastalığı tanısı konulamaz. Ancak aşağıdaki durumlar kardiyolojik değerlendirme ihtiyacını gündeme getirebilir:

1. Muayenede kalpte üfürüm duyulması
2. Tekrarlayan veya açıklanamayan çarpıntı
3. Egzersiz sırasında bayılma
4. Tekrarlayan bayılma atakları
5. Efor sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı
6. Bebekte beslenme sırasında belirgin zorlanma
7. Açıklanamayan morarma
8. Yaşa göre beklenmeyen nefes darlığı
9. Tekrarlayan yüksek tansiyon ölçümleri
10. EKG'de ritim veya iletim farklılığı görülmesi
11. Bilinen doğumsal kalp hastalığının bulunması

Bu belirtilerden birinin bulunması çocuğun kesin olarak kalp hastası olduğu anlamına gelmez. Değerlendirmenin amacı belirtinin nedenini araştırmak ve kalple ilişkili bir durum bulunup bulunmadığını belirlemektir.

Doğumsal Kalp Hastalıkları Ne Zaman Fark Edilir?

Doğumsal kalp hastalıklarının fark edilme zamanı hastalığın türüne ve kalp üzerindeki etkisine göre değişir. Bazı yapısal kalp sorunları gebelik sırasında fetal değerlendirmelerde fark edilebilir. Bazıları doğumdan hemen sonra belirti verirken daha hafif bazı durumlar çocukluk dönemindeki rutin muayenelerde ortaya çıkabilir.

Kalpte üfürüm duyulması, morarma, beslenme sırasında yorulma, büyüme sorunları veya egzersiz kapasitesinde belirgin farklılık gibi bulgular değerlendirmeyi gündeme getirebilir.

Bununla birlikte bazı çocuklarda doğumsal kalp hastalığı uzun süre belirgin şikâyet oluşturmayabilir.

Çocuk Kardiyolojisi Muayenesinde Neler Değerlendirilir?

Çocuk kardiyolojisi muayenesi yalnızca çocuğun kalbinin stetoskopla dinlenmesinden oluşmaz. Çocuğun mevcut şikâyetlerinin ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, daha önce geçirdiği hastalıklar ve ailede kalp hastalığı öyküsü değerlendirilir.

Muayene sırasında kalp hızı, ritim, kalp sesleri, tansiyon ve dolaşım bulguları incelenebilir. Doktor gerekli gördüğünde EKG veya ekokardiyografi gibi testlerden yararlanabilir.

Amaç, çocuğun yaşına ve klinik durumuna uygun bütüncül bir değerlendirme yapmaktır.

Çocuk Kardiyolojisi ve Prof. Dr. Taner Yavuz

Prof. Dr. Taner Yavuz, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlığının ardından Çocuk Kardiyolojisi yan dal uzmanlığını tamamlamıştır. Çocuk kardiyolojisi alanında doğumsal kalp hastalıkları, çocuklarda ritim bozuklukları, kalpte üfürüm, çocuklarda çarpıntı, bayılma ve diğer kardiyolojik sorunların değerlendirilmesi alanında çalışmaktadır.

Çocuğun kalp sağlığıyla ilgili bir belirti veya daha önce saptanmış kardiyolojik bir durum varsa değerlendirme; şikâyetlerin özellikleri, muayene ve gerekli kardiyolojik incelemeler birlikte ele alınarak gerçekleştirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çocuk kardiyolojisi kaç yaşına kadar bakar?

Çocuk kardiyolojisi genel olarak bebeklikten çocukluk ve ergenlik dönemine kadar ortaya çıkan kalp ve dolaşım sistemi sorunlarını değerlendirir. Doğumsal kalp hastalıklarında takip gereksinimi hastalığın türüne göre daha uzun süre devam edebilir.

2. Çocuk kardiyolojisi hangi şikâyetlere bakar?

Kalpte üfürüm, çarpıntı, bayılma, egzersiz sırasında göğüs ağrısı, morarma, ritim bozukluğu ve yüksek tansiyon gibi durumlar çocuk kardiyolojisinin değerlendirdiği başlıca şikâyetler arasındadır. Bu belirtilerin her biri farklı nedenlerle gelişebileceği için değerlendirme çocuğun genel klinik durumuna göre yapılır.

3. Kalpte üfürüm olan her çocukta kalp hastalığı var mıdır?

Hayır. Çocuklarda kalpte duyulan üfürümlerin bir bölümü yapısal kalp hastalığı bulunmadan ortaya çıkan masum üfürümlerdir. Üfürümün niteliği muayene ve gerektiğinde ekokardiyografi gibi incelemelerle değerlendirilir.

4. Çocuklarda çarpıntı her zaman ritim bozukluğu anlamına gelir mi?

Hayır. Egzersiz, heyecan, korku veya ateş gibi durumlar da kalp atım hızını artırabilir. Tekrarlayan, aniden başlayan veya başka belirtilerle birlikte görülen çarpıntılar ise ritim açısından değerlendirme gerektirebilir.

5. Çocuk kardiyolojisinde EKO ve EKG arasındaki fark nedir?

EKG kalbin elektriksel aktivitesini ve ritmini kaydeder. Ekokardiyografi ise ses dalgaları kullanarak kalbin yapısını, kapaklarını, kalp kasını ve bazı büyük damarları görüntüler. İki test farklı bilgiler sağlar ve gerektiğinde birlikte kullanılabilir.