Prof. Dr. Taner Yavuz / Sağlıklı Yaşam  / Beslenme  / Gıda Katkı Maddeleri: Anne ve Babaların Bilmesi Gerekenler
Gıda Katkı Maddeleri Anne ve Babaların Bilmesi Gerekenler

Gıda Katkı Maddeleri: Anne ve Babaların Bilmesi Gerekenler

Gıda katkı maddeleri, insanların tuzun etin bozulmasını engellediğini keşfetmelerinden beri binlerce yıldır kullanılmaktadır. Günümüzde gıdaların lezzetini, görünümünü, kıvamını veya gıda içindeki besinlerin korunması, paketlenmesi veya modifiye edilmesini sağlamak için 10.000’den fazla katkı maddesi vardır. Ancak gıda katkı maddesi olarak kullanılan bazı kimyasallardan uzak durulması gerektiği –özellikle de çocukların– giderek daha fazla bildirilmektedir.

Gıda Katkı Maddelerinin Çocuklar Üzerindeki Etkisi

Bazı katkı maddeleri hormonları etkileyerek büyüme ve gelişmeyi engellediği çalışmalarda gösterilmiştir. Bazıları çocuklarda obezite riskini de artırmaktadır. Vücut boyutları ve besinsel tüketimleri nedeniyle yetişkinlere kıyasla daha fazla maruz kaldıkları düşünülürse çocukların bu maddelerin etkilerine daha duyarlı olabileceği söylenebilir.

Aşağıda en sık kullanılan gıda katkı maddeleri ve yol açabileceği sağlık problemleri sıralanmıştır. Bu listede gıdaların işlenmesi ve paketlenmesinde kullanılan indirekt katkı maddeleri ve doğrudan gıda içine konulan direkt katkı maddeleri yer almaktadır.

Gıda katkı maddeleri: Kullanım Alanları ve Yol Açabileceği Sağlık Problemleri

KimyasalGıda Sektöründe Kullanımıİlişkili Olduğu Sağlık Problemleri
Bisphenol (BPA)·         Plastik kapları sağlamlaştırır

·         Metal yiyecek ve içecek kutularında pas oluşmasını engeller

·         Vücutta östrojen gibi davranır ve puberte zamanını değiştirir, doğurganlığı azaltır, vücut yağ oranını artırır, sinir ve immün sistem üzerine olası etkileri vardır
Phthalates (fitalat)·         Plastik tüp kullanımı için plastik ve vinile esneklik kazandırır

·         Endüstriyel gıda üretiminde kullanılır

 

·         Erkek genital sistem gelişimini etkiler, çocukluk çağı obezitesini artırır, metabolik fonksiyonları etkiler ve kardiyovasküler sistem üzerine etkileri vardır
Perfluoroalkil kimyasallar (PFCs)·         Gıda paketlemesinde kullanılan yağlı kağıt ve karton yapımında kullanılır·         İmmün yanıtı, doğum ağırlığını ve doğurganlığı azaltır

·         Metabolizma, sindirim, kas kontrolü, beyin gelişimi ve kemik sağlığı için oldukça önemli olan tiroid hormon sisteminde bazı değişikliklere neden olabilir

Perchiorate·         Bazı kuru gıda ambalajlarındaki statik elektriği kontrol eder·         Tiroid hormonlarını engelleyerek yaşamın erken döneminde beyin gelişimi ve büyümeyi etkiler
Sentetik yapay gıda boyaları (AFCs)·         İşlenmiş gıda ve içeceklerin –özellikle çocukların tükettiği gıdalarda sıktır– görünümünün iyileştirilmesinde kullanılır·         Besleyici içeriklerin yerini alarak onlar varmış gibi tat verir, örneğin meyve sularında gerçekten meyve olmaması ya da çok az meyve içermesi

·         Çocukların davranışı ve dikkati üzerine etkileri olabilir

Nitratlar/nitritler·         Koruyucu ve renk artırıcı –özellikle tütsülenmiş ve işlenmiş et, balık ve peynirlerde kullanılır·         Sindirim ve sinir sistemindeki tümörler ile ilişkilidir, tiroid problemlerine de yol açabilir

·         0-3 yaş arasında methemoglobinemi nedenidir

·         Kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltabilir

Ailenizin Gıda Katkı Maddelerine Maruziyetini Azaltma

  • Taze veya donmuş gıdalar alın

Mümkün olduğu takdirde en iyisi meyve ve sebzeleri taze veya donmuş şekilde alıp servis etmektir.

  • İşlenmiş et yemeyi azaltın

Hot dog, jambon ve hazır ambalajlı etleri özellikle gebeliğiniz sırasında yememeye çalışın.

  • Mikrodalga fırın ve bulaşık makinelerine plastik kapları koymayın

Yüksek sıcaklık plastikte bulunan Bisphenol (BPA)’nın yiyeceklere geçmesine neden olabilir. Mümkünse anne sütü ve mama da dahil yiyecek içecekleri plastik kaplar içinde mikrodalgaya koymayın. Plastik kap-kacakları bulaşık makinesine koymak yerine elinizde yıkamayı tercih ediniz.

  • Cam ve paslanmaz çelik kullanın

Özellikle sıcak yiyecekleri hazırlar ve servis ederken plastik yerine cam veya paslanmaz çelik kullanın.

  • Plastik geri dönüşüm kodlarını öğrenin

Plastik türünü öğrenmek için ürünlerin altında yer alan geri dönüşüm kodlarına bakın. Etiketinde bisphenol içermediğini gösteren “biobased (biyolojik temelli)” ya da “greenware (kilden yapılmış)” yazmadığı takdirde geri dönüşüm kodu 3 (phthalate), 6 (styrene) ve 7 (bisphenol) olanları kullanmamaya çalışın.

  • Ellerinizi yıkayın

Plastikte yer alan kimyasallar gün boyu temas ettiğimiz objelerde sıkça bulunduğundan yiyeceklerle temastan önce ve sonra mutlaka ellerinizi yıkamalısınız.

Gıda Katkı Maddeleri İle İlgili Aileler Tarafından Sık Sorulan Sorular

Gıdalarda hangi katkı maddelerinin olduğunu nasıl öğrenebilirim?

  • Gıdalara doğrudan konulan katkı maddeleri içindekiler listesinde yazılır, ancak genellikle kimyasal isimleri yazılır. Örneğin tuz, sodyum klorid; şeker, sükroz; C vitamini, askorbik asit; E vitamini, alfa tokoferol olarak yazılabilir. Yapay renklendiriciler genellikle Mavi #2 veya Sarı #5 gibi sayıları ile birlikte yazılır. Ancak işleme ve paketleme aşamalarında kullanılan ve içindekiler listesinde yazılmayan indirekt katkı maddeleri de vardır. Bunlar arasında plastik, yapıştırıcı, boya, kağıt, karton ve farklı tipteki kaplamalarda bulunan kimyasallar yer alır.

Katkı maddeleri bebek ürünleri için sorun teşkil eder mi?

  • Biberon ve alıştırma bardaklarında BPA bulunması yasaklanmıştır. Buna rağmen bu kimyasal hala bazı yiyecek ve içecek kaplarında kullanılmaktadır. Çoğu firma gönüllü olarak ürünlerinden BPA’yı çıkarmıştır, fakat çoğunda yerine kullanılan bisphenol (BPS) kimyasalı da sağlık üzerine benzer etkileri göstermektedir. Ayrıca bebek ısırma halkaları gibi bebek ürünlerinde bazı fitalatların kullanımı da yasaklanmıştır.

Yapay renklendiriciler çocuklarda hiperaktiviteye neden olur mu?

  • Yapay renklendiricilerin çocukların davranışları üzerine etkileri olup olmadığını anlayabilmek için daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir. Bu maddeler üzerine yapılmış özgün araştırmaların birçoğu hayvan çalışmasıdır ve davranışsal etkileri içermemektedir. Amerikan Pediatri Akademisi tarafından bugünkü bilgiler ışığında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHAB) veya başka davranışsal problemleri olan bazı çocuklar için eğer semptomları kötüleşiyor gibi görünüyorsa diyetlerinden yapay renklendiricilerin çıkarılmasının faydalı olabileceği söylenmektedir.

Gıda Katkı Maddelerinin Geleceği

Katkı maddelerinin üretiminin geliştirilmesi ile alakalı yeni teknikler üzerinde çalışılmaktadır. Yöntemlerden bir tanesi gıda katkı maddelerini üretmek için basit organizmaların kullanıldığı biyoteknolojidir. Bu maddeler doğada bulunan gıda bileşenleri ile aynıdır.

Unutulmamalı…

Diyetinizdeki zararlı katkı maddelerinin miktarını azaltmanın yolları olsa da, devlet tarafından oluşturulan gıda güvenliği önlemleri çocukların sağlıklı bir yaşam sürmesine olukça önemlidir.

1
Sitemize hoş geldiniz 👋
Sormak istediğiniz bir şey var mı?
Powered by