Çocuk Kalp Damar Cerrahisi Nedir? Hangi Ameliyatlar Yapılır?

Çocuk Kalp Damar Cerrahisi Nedir? Hangi Ameliyatlar Yapılır? Çocuk kalp damar cerrahisi; bebek, çocuk ve ergenlerde doğuştan ya da sonradan gelişen bazı kalp ve büyük damar hastalıklarının cerrahi yöntemlerle tedavisiyle ilgilenen uzmanlık alanıdır. VSD ve ASD gibi kalpteki açıklıkların kapatılması, Fallot tetralojisi ameliyatları, aort koarktasyonu onarımı, büyük damar anomalilerinin düzeltilmesi ve bazı kalp kapağı ameliyatları bu alanın kapsamına girebilir. Her doğumsal kalp hastalığı ameliyat gerektirmez; cerrahi karar, hastalığın türü, kalp üzerindeki etkisi, çocuğun yaşı ve çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi birlikte ele alınarak verilir.

Çocuk Kalp Damar Cerrahisi Nedir?

Çocuk kalp damar cerrahisi, çocukluk çağındaki kalp ve büyük damar hastalıklarının cerrahi tedavisini kapsar. En önemli çalışma alanlarından birini doğumsal kalp hastalıkları oluşturur.

Bebeğin kalbi anne karnında gelişirken kalp boşlukları, kapaklar veya büyük damarların yapısında farklılıklar ortaya çıkabilir. Bazı yapısal farklılıklar çocuğun dolaşımını çok az etkilerken bazıları doğumdan kısa süre sonra veya ilerleyen aylarda daha belirgin sorunlara yol açabilir.

Çocuk kalp cerrahisinde amaç yalnızca anatomik bir sorunu düzeltmek değildir. Kalbin vücuda ve akciğerlere uygun miktarda kan göndermesini sağlamak, kalbin üzerindeki yükü azaltmak ve çocuğun büyüme-gelişme sürecini desteklemek de tedavi planının önemli parçalarıdır.

Çocuk Kardiyolojisi ile Çocuk Kalp Damar Cerrahisi Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki alan birbiriyle yakından ilişkilidir ancak aynı değildir.

Çocuk kardiyolojisi, çocukların kalp hastalıklarının değerlendirilmesi, tanısı, takibi ve cerrahi dışı tedavileriyle ilgilenir. Çocuk kardiyoloji uzmanı muayene, EKG, ekokardiyografi ve gerekli görülen diğer incelemelerle kalbin yapısı ve çalışma biçimi hakkında bilgi toplar.

Çocuk kalp damar cerrahisi ise cerrahi tedavi gerektiren kalp ve damar hastalıklarının ameliyatlarını gerçekleştirir.

Bir çocukta doğumsal kalp hastalığı saptandığında süreç çoğu zaman çocuk kardiyolojisi değerlendirmesiyle başlar. Hastalık cerrahi müdahale gerektiriyorsa çocuk kalp damar cerrahisi ekibiyle birlikte tedavi planı oluşturulur.

Bu nedenle “kalbinde delik var” veya “kalp kapağında sorun var” gibi bir tanı, tek başına çocuğun ameliyat olacağı anlamına gelmez.

Hangi Çocuklarda Kalp Ameliyatı Gerekebilir?

Kalp ameliyatı kararı hastalığın yalnızca adına göre verilmez. Aynı tanıya sahip iki çocukta hastalığın kalp üzerindeki etkisi birbirinden farklı olabilir.

Cerrahi tedavi ihtiyacını etkileyebilen başlıca faktörler şunlardır:

• Kalpteki yapısal sorunun türü
• Açıklığın veya darlığın büyüklüğü
• Kalp boşluklarında genişleme olup olmaması
• Akciğerlere giden kan miktarı
• Kalbin pompalama fonksiyonu
• Bebeğin veya çocuğun belirtileri
• Beslenme ve kilo alma durumu
• Kandaki oksijen düzeyi
• Pulmoner damar basınçları
• Çocuğun yaşı ve kilosu

Bazı doğumsal kalp hastalıkları yalnızca düzenli takip gerektirirken bazıları kateter yoluyla tedavi edilebilir. Cerrahi tedavi ise belirli hastalıklarda en uygun seçenek olabilir.

Kalpte Delik Ameliyatları Nelerdir?

Halk arasında “kalpte delik” olarak adlandırılan yapısal sorunlar çoğunlukla ASD veya VSD gibi kalp odacıkları arasındaki açıklıkları ifade eder.

VSD Ameliyatı

VSD (ventriküler septal defekt), kalbin iki alt odacığı olan karıncıklar arasındaki açıklıktır.

Küçük VSD'lerin bir bölümü zaman içerisinde küçülebilir veya belirgin bir dolaşım problemi oluşturmayabilir. Daha büyük VSD'lerde ise kalbin sol tarafından sağ tarafına fazla miktarda kan geçebilir ve akciğerlere giden kan artabilir.

Bebekte hızlı nefes alma, beslenirken yorulma veya yetersiz kilo alma gibi belirtiler görülebilir.

Cerrahi tedavi gerektiğinde açıklık doğrudan dikişle veya uygun bir yama kullanılarak kapatılabilir. Ameliyat ihtiyacı VSD'nin büyüklüğüne, yerine ve kalp üzerindeki etkisine göre değerlendirilir.

ASD Ameliyatı

ASD (atriyal septal defekt), kalbin iki üst odacığı arasındaki açıklığı ifade eder.

Bazı küçük ASD'ler yalnızca takip edilebilir. Uygun özelliklere sahip belirli ASD türleri kateter yöntemiyle kapatılabilir.

Kateter tedavisine uygun olmayan veya farklı anatomik özelliklere sahip daha büyük açıklıklarda cerrahi kapatma gündeme gelebilir.

Cerrahi işlem sırasında kulakçıklar arasındaki açıklık dikiş veya yama kullanılarak kapatılır.

Fallot Tetralojisi Ameliyatı Nedir?

Fallot tetralojisi, birden fazla yapısal kalp probleminin birlikte bulunduğu doğumsal bir kalp hastalığıdır.

Bu durumda kalpten akciğerlere giden kan akımı azalabilir ve bazı çocuklarda morarma ortaya çıkabilir.

Fallot tetralojisinin cerrahi tedavisi çocuğun kalbindeki anatomik özelliklere göre planlanır. Ameliyatta genellikle karıncıklar arasındaki açıklığın kapatılması ve akciğerlere kan akışını engelleyen darlığın giderilmesi amaçlanır.

Bazı bebeklerde doğrudan düzeltici ameliyat yapılabilirken belirli durumlarda aşamalı yaklaşımlar gerekebilir.

Tedavinin zamanlaması her çocuk için aynı değildir.

Aort Koarktasyonu Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Aort koarktasyonu, kalpten vücuda kan taşıyan ana damar olan aortun bir bölümünün dar olmasıdır.

Belirgin darlık kalbin kanı vücuda göndermek için daha fazla çalışmasına neden olabilir. Özellikle ağır vakalarda yenidoğan döneminden itibaren dolaşım sorunları ortaya çıkabilir.

Cerrahi tedavide daralmış damar bölümünün çıkarılması ve sağlıklı damar uçlarının birbirine bağlanması gibi farklı teknikler kullanılabilir. Bazı durumlarda darlığın genişletilmesi için başka cerrahi yöntemler tercih edilir.

Tedavi yöntemi çocuğun yaşına, damarın anatomisine ve darlığın özelliklerine göre belirlenir.

Büyük Arter Transpozisyonu Ameliyatı

Büyük arter transpozisyonu, kalpten çıkan iki ana damarın normalde bulunması gereken bağlantıların ters olduğu ciddi bir doğumsal kalp hastalığıdır.

Bu durum doğumdan kısa süre sonra belirgin oksijen düşüklüğüne ve morarmaya neden olabilir.

Cerrahi tedavide kullanılan yöntemlerden biri arteriyel switch ameliyatıdır. Bu ameliyatta kalpten çıkan ana damarların bağlantıları anatomik olarak uygun şekilde yeniden düzenlenir.

Büyük arter transpozisyonu gibi bazı doğumsal kalp hastalıklarında cerrahi tedavinin yenidoğan döneminde planlanması gerekebilir.

Tek Karıncıklı Kalp Hastalıklarında Hangi Ameliyatlar Yapılır?

Bazı karmaşık doğumsal kalp hastalıklarında kalbin iki karıncığı normal şekilde görev yapamaz. Bu hastalıklar “tek ventrikül fizyolojisi” olarak adlandırılan dolaşım yapısına yol açabilir.

Bu durumda tedavi çoğunlukla tek bir ameliyattan oluşmaz.

Çocuğun kalp anatomisine bağlı olarak aşamalı cerrahi tedaviler planlanabilir. Bu süreçte Glenn ve Fontan gibi ameliyatlar kullanılabilir.

Glenn Ameliyatı

Glenn ameliyatında vücudun üst bölümünden gelen toplardamar kanının doğrudan akciğer damarlarına yönlendirilmesi amaçlanır. Böylece tek çalışan karıncığın üzerindeki yük azaltılabilir.

Fontan Ameliyatı

Fontan dolaşımında vücuttan dönen toplardamar kanının kalp karıncığından geçmeden akciğerlere yönlendirilmesi hedeflenir.

Bu ameliyatlar yalnızca belirli ve karmaşık doğumsal kalp hastalıklarında uygulanır. Her çocuk için aynı cerrahi plan kullanılmaz.

Çocuklarda Kalp Kapağı Ameliyatı Yapılır mı?

Evet. Çocuklarda doğuştan veya daha sonra gelişen bazı kalp kapağı sorunlarında cerrahi tedavi gerekebilir.

Kalp kapaklarında:

• Darlık
• Yetersizlik
• Yapısal gelişim bozukluğu

bulunabilir.

Cerrahi yaklaşımda mümkün olduğunda çocuğun kendi kapağının korunması ve onarılması hedeflenebilir. Bazı durumlarda ise kapağın değiştirilmesi gerekebilir.

Çocukların büyümeye devam etmesi nedeniyle kapak cerrahisindeki kararlar yetişkinlerden farklı özellikler taşır.

PDA İçin Ameliyat Gerekir mi?

PDA (patent duktus arteriozus), anne karnında gerekli olan bir damar bağlantısının doğumdan sonra açık kalmasıdır.

Küçük PDA'lar bazen klinik olarak önemli bir probleme yol açmaz. Daha büyük açıklıklarda kalpten akciğerlere fazla kan geçebilir.

PDA tedavisinde çocuğun yaşı ve damar yapısına göre kateter yöntemi kullanılabilir. Kateter tedavisinin uygun olmadığı bazı durumlarda cerrahi kapatma tercih edilebilir.

Dolayısıyla PDA tanısı alan her bebek veya çocuk doğrudan ameliyat edilmez.

Çocuk Kalp Ameliyatı Öncesinde Hangi Testler Yapılır?

Kalp ameliyatının planlanmasından önce çocuğun kalp anatomisinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekir.

En sık kullanılan yöntemlerden biri ekokardiyografi (EKO) yöntemidir. EKO ile kalp boşlukları, kapaklar, kalp kası, büyük damarlar ve kalp içerisindeki kan akımı incelenebilir.

Gerekli durumlarda:

• EKG
• Holter EKG
• Göğüs görüntülemeleri
• Kalp kateterizasyonu
• Bilgisayarlı tomografi
• Manyetik rezonans görüntüleme
• Kan testleri

gibi ek incelemelerden yararlanılabilir.

Hangi testlerin gerekli olduğu kalp hastalığının türüne ve planlanan işleme göre değişir.

Her Doğumsal Kalp Hastalığı Ameliyat Edilir mi?

Hayır. Doğumsal kalp hastalıkları oldukça geniş bir grubu kapsar ve her hastalığın seyri aynı değildir.

Örneğin küçük VSD'lerin bir bölümü kendiliğinden kapanabilir. Bazı ASD'ler yalnızca takip edilebilir veya uygun koşullarda kateter yöntemiyle kapatılabilir.

Bazı kalp kapağı darlıklarında da açık ameliyat yerine kateter yoluyla girişim seçenekleri değerlendirilebilir.

Bu nedenle çocuğun kalbinde yapısal bir farklılık tespit edildiğinde tedavi seçenekleri:

• İzlem
• İlaç tedavisi
• Girişimsel çocuk kardiyolojisi işlemleri
• Cerrahi tedavi

arasında değişebilir.

Tedavi kararı çocuğun mevcut durumu ve hastalığın doğal seyri göz önüne alınarak verilir.

Çocuklarda Kalp Ameliyatı Sonrası Takip Neden Önemlidir?

Kalp ameliyatının tamamlanması her zaman kardiyolojik takibin sona erdiği anlamına gelmez.

Ameliyat sonrası çocuklarda:

• Kalbin pompalama fonksiyonu
• Kalp kapaklarının durumu
• Ritim
• Ameliyat edilen damar veya bölgenin yapısı
• Çocuğun büyüme ve gelişimi
• Egzersiz kapasitesi

belirli aralıklarla değerlendirilebilir.

Bazı çocuklar ameliyat sonrasında uzun yıllar herhangi bir önemli sorun yaşamadan günlük hayatına devam edebilir. Bazı doğumsal kalp hastalıklarında ise çocukluk ve ergenlik boyunca düzenli takip gerekir.

Bu nedenle ameliyat geçmişinin ilerleyen yıllarda da çocuk kardiyoloji uzmanı ile yapılan kontrollerde paylaşılması önem taşır.

Çocuk Kalp Ameliyatı Sonrası Spor Yapılabilir mi?

Çocuğun spora dönüş süresi yapılan ameliyata, kalbin mevcut durumuna ve iyileşme sürecine göre değişir.

Bazı çocuklar iyileşme döneminin ardından yaşlarına uygun fiziksel aktivitelere dönebilirken bazı çocuklarda belirli sporlar veya yüksek yoğunluklu aktiviteler için kısıtlama gerekebilir.

Özellikle:

• Kalp ritmi
• Kalbin pompalama gücü
• Kapak fonksiyonları
• Pulmoner basınç
• Yapılan cerrahinin türü

spor planını etkileyebilir.

Bu nedenle kalp ameliyatı geçirmiş çocuklarda sporcu çocuklarda kalp kontrolü ve aktivite planlaması bireysel olarak yapılır.

Çocuk Kalp Damar Cerrahisi Sürecinde Çocuk Kardiyolojisinin Rolü

Cerrahi gerektiren bir kalp hastalığında çocuk kardiyolojisi tanıdan ameliyat sonrasındaki uzun dönem takibe kadar sürecin önemli bir parçasıdır.

Prof. Dr. Taner Yavuz'un uzmanlık alanı olan çocuk kardiyolojisi kapsamında; doğumsal kalp hastalıkları, kalpte üfürüm, ASD, VSD, ritim bozuklukları ve çocukların kalp sağlığı değerlendirilir. Cerrahi tedavi gerektiren durumlarda ise ilgili çocuk kalp damar cerrahisi ekibiyle multidisipliner planlama yapılır.

Burada önemli ayrım şudur: çocuk kardiyoloji uzmanı çocuğun kalp hastalığını değerlendirir ve takip eder; kalp ameliyatını çocuk kalp damar cerrahisi uzmanları gerçekleştirir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çocuklarda kalp deliği her zaman ameliyat edilir mi?

Hayır. Kalpteki açıklığın türü, büyüklüğü ve kalbe etkisi tedaviyi belirler. Küçük ASD veya VSD'lerin bir kısmı yalnızca takip edilebilirken bazı açıklıklar kateter yöntemi veya cerrahi tedavi gerektirebilir.

2. Bebeklerde kalp ameliyatı yapılabilir mi?

Evet. Bazı doğumsal kalp hastalıklarında ameliyat yenidoğan veya bebeklik döneminde gerekebilir. Cerrahinin zamanı kalp hastalığının türüne ve bebeğin dolaşım durumuna göre belirlenir.

3. Çocuk kalp ameliyatları açık kalp ameliyatı mıdır?

Bazı çocuk kalp ameliyatları açık kalp cerrahisi kapsamında gerçekleştirilir. Ancak her kalp hastalığı açık ameliyat gerektirmez; bazı durumlarda kateter yoluyla girişim veya farklı cerrahi teknikler kullanılabilir.

4. Çocuklarda kalp ameliyatından sonra normal yaşam mümkün müdür?

Birçok çocuk uygun tedavi ve takip sonrasında günlük yaşamına ve yaşına uygun aktivitelere devam edebilir. Uzun dönem beklentiler hastalığın türüne, yapılan ameliyata ve kalbin sonraki durumuna göre değişir.

5. Kalp ameliyatı gerekip gerekmediğine kim karar verir?

Karar genellikle çocuk kardiyolojisi ve çocuk kalp damar cerrahisi ekiplerinin değerlendirmesiyle verilir. Hastalığın anatomisi, belirtiler, EKO bulguları, çocuğun yaşı ve kalbin çalışma durumu birlikte dikkate alınır.